ITGURU · ZAJĘCIA

Druk 3D
od pliku do wydruku

Plastiki, modele, formaty plików, budowa drukarki i najważniejsze ustawienia w Orca Slicer.

Jak to w ogóle działa?

Drukarka FDM to sterowany komputerowo pistolet do kleju na gorąco.

  • Plastikowa „żyłka” (filament) jest wpychana do gorącej dyszy.
  • Plastik się topi i wychodzi cienką nitką – zwykle 0,4 mm.
  • Głowica rysuje jedną warstwę (np. 0,2 mm), potem przesuwa się o warstwę wyżej.
  • Warstwa po warstwie… i po 300 warstwach mamy przedmiot 6 cm wysoki.

FDM = Fused Deposition Modeling – „nakładanie stopionego materiału”. Są też drukarki żywiczne (SLA) – ale dziś zajmujemy się FDM.

filament grzałka ~210 °C dysza 0,4 mm kolejne warstwy → stół (podgrzewany)

Budowa drukarki

Typowa drukarka kartezjańska „z ruchomym stołem” (np. Prusa MK4, Bambu A1).

menu 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
  • 1Szpula z filamentem – „tusz” drukarki
  • 2Ekstruder – kółka zębate pchają filament
  • 3Hotend + dysza – topi plastik
  • 4Wentylator – szybko chłodzi świeży plastik
  • 5Oś X – belka, po której jeździ głowica (na pasku)
  • 6Oś Z – śruby podnoszą belkę o warstwę
  • 7Silniki krokowe – ruch o ułamek milimetra
  • 8Stół grzewczy + płyta (PEI) – tu przykleja się wydruk
  • 9Oś Y – stół jeździ przód–tył
  • 10Rama – im sztywniejsza, tym ładniejszy wydruk
  • 11Elektronika + ekran – mózg, czyta G-code
  • 12Czujnik – mierzy stół przed drukiem (poziomowanie)

Głowica z bliska

Najważniejsza część drukarki – i ta, która najczęściej się zapycha.

ekstruder (kółka) radiator – tu ma być zimno heatbreak – granica ciepła grzałka termistor (termometr) dysza gorący plastik

Dlaczego radiator?

Filament ma się stopić dopiero w dyszy. Jeśli zmięknie wyżej – zatyka się (tzw. heat creep). Dlatego hotend ma zawsze swój osobny wentylator.

Dysze

0,4 mm – standard. 0,2 mm – drobne detale, wolno. 0,6–0,8 mm – szybko, grubo. Mosiężna ściera się przy filamentach z włóknem węglowym → wtedy dysza hartowana.

Uwaga!

Dysza ma ponad 200 °C, a stół do 110 °C. Nie dotykamy w czasie druku i chwilę po nim.

Rodzaje plastiku

Filament ma zwykle średnicę 1,75 mm i jest sprzedawany na szpulach po 1 kg.

MateriałDyszaStółTrudnośćCechy
PLA190–220 °C55–60 °C★★★★Najłatwiejszy. Sztywny, ale kruchy. Mięknie już w ~55 °C.
PETG230–250 °C70–85 °C★★★★Mocniejszy i bardziej „sprężysty” niż PLA, odporny na wodę. Lubi robić nitki.
ABS240–260 °C95–110 °C★★★★Wytrzymały, znosi ciepło (~95 °C). Kurczy się i odkleja, śmierdzi → potrzebna obudowa.
ASA240–260 °C90–110 °C★★★★Jak ABS, ale nie blaknie i nie kruszeje na słońcu (odporny na UV).
TPU210–235 °C40–60 °C★★★★Gumowy, giętki. Drukujemy bardzo wolno.
PA nylon250–290 °C70–100 °C★★★★Bardzo wytrzymały i śliski. Chłonie wilgoć – trzeba go suszyć.
PC poliwęglan260–300 °C100–120 °C★★★★Super mocny, znosi ~110 °C. Bywa przezroczysty.

+CF / +GF (np. PLA-CF, PETG-CF) = plastik z włóknem węglowym lub szklanym – sztywniejszy, matowy, ale ściera mosiężną dyszę.

…i kiedy którego używamy?

Złota zasada: zacznij od PLA. Zmieniaj materiał, gdy PLA czegoś nie wytrzyma.

MateriałKiedy go używamyPrzykłady
PLAPrototypy, modele, rzeczy do domu i szkoły – wszystko, co nie stoi w słońcu ani w cieple.figurki, breloki, organizery, makiety, zabawki
PETGCzęści użytkowe, które coś trzymają, mają kontakt z wodą albo stoją na dworze.uchwyty, mocowania, doniczki, obudowy elektroniki
ABSGdy jest gorąco i coś musi wytrzymać uderzenia.części do auta, obudowy, klocki LEGO (są z ABS!)
ASANa zewnątrz, w pełnym słońcu, przez lata.skrzynka na listy, uchwyty na balkon, części do roweru
TPUGdy coś ma się zginać, amortyzować albo ślizgać się nie powinno.etui na telefon, uszczelki, opony do RC, nóżki antypoślizgowe
PACzęści mechaniczne, które się trą i obracają.koła zębate, zawiasy, tuleje
PCNajmocniejsze części techniczne, wysoka temperatura.osłony, elementy maszyn, przezroczyste części

Quiz: który plastik?

Kliknij kartę, żeby zobaczyć odpowiedź.

Etui na telefon
TPUmusi się wyginać i amortyzować
👆 kliknij
Figurka do gry planszowej
PLAłatwy, ładny, tani
👆 kliknij
Uchwyt na kubek w samochodzie (lato!)
ABS / ASAPLA w aucie w upale się zdeformuje
👆 kliknij
Uchwyt do roweru, który cały rok jest na dworze
ASA(ew. PETG) – słońce, deszcz, mróz
👆 kliknij
Koło zębate do robota
PA (nylon)(ew. PETG) – ścieranie, wytrzymałość
👆 kliknij
Doniczka na parapet
PETGodporny na wodę
👆 kliknij

Skąd brać modele?

Miliony gotowych modeli – większość za darmo.

Printables

printables.com

Od Prusy. Darmowe modele, konkursy, punkty za wrzucanie własnych projektów.

MakerWorld

makerworld.com

Od Bambu Lab. Ogromny wybór, często gotowe profile druku w 3MF.

Thingiverse

thingiverse.com

Najstarszy (od 2008). Gigantyczna baza, sporo starszych modeli.

Thangs

thangs.com

Wyszukiwarka – umie szukać też po kształcie modelu.

Cults3D

cults3d.com

Darmowe i płatne, dużo ładnych projektów designerskich.

MyMiniFactory

myminifactory.com

Figurki, gry bitewne, rzeźby z muzeów.

Yeggi

yeggi.com

Wyszukiwarka, która przeszukuje wiele stron naraz.

NASA 3D

science.nasa.gov/3d-resources

Rakiety, łaziki, planetoidy – prawdziwe modele z NASA.

Przed drukiem: obejrzyj zdjęcia wydruków innych („makes”), komentarze i licencję (np. CC BY-NC = nie wolno sprzedawać).

Formaty plików

Siatka z trójkątów kontra „prawdziwy” projekt CAD.

Siatka (mesh) – do drukowania

Powierzchnia złożona z tysięcy trójkącików. Jak zdjęcie JPG: łatwo pokazać, trudno zmienić wymiar.

  • .stl – król druku 3D. Tylko kształt, bez koloru i jednostek.
  • .obj – kształt + kolory/tekstury. Z gier i grafiki 3D.
  • .3mf – nowoczesny następca STL: jednostki, kolory, kilka obiektów, a nawet ustawienia slicera.

Pliki CAD – do projektowania

Dokładne bryły z wymiarami i historią. Jak projekt z warstwami: zmieniasz liczbę – model się przebudowuje.

  • .step / .stp – uniwersalny, otworzy go każdy CAD.
  • .FCStd – FreeCAD  ·  .f3d – Fusion
  • .sldprt – SolidWorks  ·  .blend – Blender
  • Tinkercad, Onshape – w chmurze, eksportują STL / 3MF / STEP.

.gcode – to nie model, tylko instrukcje dla konkretnej drukarki („jedź tu, wypchnij tyle plastiku”). Tworzy go slicer.

Droga od pomysłu do wydruku

Każdy wydruk przechodzi przez te same etapy.

💡

Pomysł

Szkic, wymiary, suwmiarka

→
📐

CAD

FreeCAD, Tinkercad… albo gotowy model z sieci

→
📦

Eksport

.stl lub .3mf

→
🔪

Slicer

Orca kroi model na warstwy

→
📄

G-code

Tysiące ruchów dla drukarki

→
🖨️

Druk

Pierwsza warstwa – patrzymy!

Slicer = „krajalnica”

Dzieli model na plasterki (warstwy) i dla każdej warstwy wylicza, którędy ma jechać dysza i ile plastiku wypchnąć.

Podgląd przed drukiem

W slicerze przewijamy warstwy suwakiem i sprawdzamy: czas druku, ile gramów filamentu, czy coś nie „wisi w powietrzu”.

Orca 1/5Orca Slicer – start

Darmowy, open source slicer. Trzy profile + kilka kliknięć.

Trzy profile (górny lewy róg)

  • Drukarka – jaki model, jaka dysza (np. 0,4 mm)
  • Filament – jaki plastik → temperatury, chłodzenie
  • Proces – jak drukujemy, np. 0.20mm Standard

Ustawienia mają poziomy: prosty / zaawansowany / ekspert. Na start wystarczy prosty.

Kolejność pracy

  1. Przeciągnij plik STL / 3MF na stół
  2. Ustaw model: F połóż na ścianie, R obróć, S skaluj
  3. A – automatycznie rozmieść na stole
  4. Sprawdź profile i ustawienia
  5. Potnij płytę (Slice plate)
  6. Podgląd: przewiń warstwy, czas, gramy
  7. Wyślij do drukarki / zapisz G-code

Orca 2/5Jakość

Jak dokładnie i jak ładnie – kosztem czasu.

Wysokość warstwy
Layer height
Najważniejsze ustawienie. 0,2 mm standard · 0,12 ładnie · 0,08 detale (dużo wolniej) · 0,28 szybko i „schodkowo”. Max ok. ¾ średnicy dyszy.
Pierwsza warstwa
Initial layer height
Zwykle 0,2–0,25 mm i wolniej. Od niej zależy, czy wydruk w ogóle się trzyma stołu.
Szerokość linii
Line width
Ok. średnicy dyszy (dla 0,4 → 0,42–0,45 mm). Szersze = mocniejsze, węższe = dokładniejsze.
Szew
Seam position
Gdzie zaczyna się każda warstwa – zostaje tam mała „blizna”. Aligned / Back chowa ją w jednej linii z tyłu.
Prasowanie
Ironing
Dysza jeszcze raz „prasuje” górną powierzchnię → gładka jak szkło. Wydłuża druk.

Orca 3/5Wytrzymałość

Wydruk w środku jest prawie pusty – i tak ma być.

Liczba ścian
Wall loops
2 standard, 3–4 mocne części. Ściany dają więcej wytrzymałości niż wypełnienie!
Warstwy góra / dół
Top / Bottom shell layers
Zwykle 3–5. Za mało → dziurawy „dach”.
Gęstość wypełnienia
Sparse infill density
10–15% ozdoby · 20–30% rzeczy użytkowe · 40%+ mocne części. 100% prawie nigdy.
Wzór wypełnienia
Sparse infill pattern
Gyroid – mocny we wszystkie strony · Grid – szybki · Lightning – tylko podpiera dach, najszybszy.
10%, 2 ściany 30%, 2 ściany 10%, 4 ściany 100% – po co? przekrój wydruku (widok z góry)

Orca 4/5Podpory i przyczepność

Drukarka nie umie drukować w powietrzu – i nie lubi, gdy wydruk się odkleja.

Podpory
Enable support
Rusztowanie pod nawisami, potem je odłamujemy.
Typ
Type
Tree (drzewiaste) – mniej plastiku, łatwo odchodzą. Normal – pod płaskie nawisy.
Próg kąta
Threshold angle
Od jak bardzo „leżącego” nawisu dodawać podpory. Zasada: do 45° drukuje się bez podpór.
Tylko od stołu
On build plate only
Podpory nie stają na samym modelu – łatwiej je usunąć.
Obrys
Skirt
Linia dookoła modelu na rozgrzanie dyszy. Nie dotyka modelu.
Rondo
Brim
„Rondo kapelusza” przyklejone do pierwszej warstwy. Ratuje wysokie, wąskie modele i ABS przed odklejaniem.
Tratwa
Raft
Cała podstawka pod modelem. Rzadko potrzebna.

Najlepsza podpora to dobre ułożenie modelu – obróć go (F), zanim włączysz podpory. Podpory można też „malować” tylko tam, gdzie trzeba.

Orca 5/5Filament i prędkość

Profil filamentu dopasowuje drukarkę do konkretnej szpuli.

Temperatura dyszy
Nozzle temp
Za zimno → słabo sklejone warstwy. Za gorąco → nitki i „glutki”.
Temperatura stołu
Bed temp
Pomaga trzymać pierwszą warstwę (PLA ~60 °C).
Chłodzenie
Cooling / Fan
PLA – 100% · PETG – 30–50% · ABS/ASA – prawie wyłączone.
Cofanie
Retraction
Przy przejazdach cofa filament – mniej „pajęczyn”.
Prędkość
Speed
Ściana zewnętrzna wolniej = ładniej. Pierwsza warstwa zawsze wolno.
Limit przepływu
Max volumetric speed
Ile mm³ plastiku na sekundę zdąży się stopić. Prawdziwy „ogranicznik prędkości”.

Kalibracja w Orce

Menu Kalibracja drukuje gotowe testy: wieża temperatur, przepływ (flow), pressure advance, retrakcja. Orca jest z tego znana!

Projektuj pod druk

Kilka zasad, które oszczędzą godziny i szpule filamentu.

📐 Zasada 45°

Nawisy do 45° od pionu drukują się bez podpór. Zamiast poziomego „dachu” – fazka albo łuk.

🌉 Mosty

Krótki poziomy most między dwoma filarami (do ~5 cm) da się wydrukować w powietrzu.

⬇️ Płaska podstawa

Duża płaska powierzchnia na dole = dobra przyczepność i brak podpór.

💪 Kierunek warstw

Wydruk najłatwiej pęka wzdłuż warstw. Haczyk drukuj na boku, nie na stojąco.

🔩 Luzy (tolerancja)

Części, które mają do siebie pasować: zostaw 0,2–0,3 mm luzu. Otwory wychodzą lekko mniejsze.

📏 Minimalna grubość

Ściana cieńsza niż ~0,8 mm (2 linie) wyjdzie krucha albo wcale.

Gdy coś pójdzie nie tak

Każdy to przeżył. Ważne, żeby wiedzieć dlaczego.

ProblemJak wyglądaNajczęstsza przyczyna
🍝 SpaghettiKłębowisko nitek zamiast modeluWydruk odkleił się od stołu albo coś wisiało w powietrzu bez podpór
🥨 WarpingRogi się podnosząPlastik kurczy się przy stygnięciu (ABS!) → brim, cieplej, obudowa
🕸️ NitkiPajęczyna między elementamiZa gorąco, mokry filament, za mała retrakcja
🧽 Słaba 1. warstwaLinie nie sklejają się albo się zbierająBrudny stół (tłuszcz z palców!) – myjemy płynem do naczyń
🚫 Brak plastikuDziury, cienkie linie, nic nie wychodziZatkana dysza, splątana szpula, koniec filamentu
💧 Bąbelki, trzaskiChropowata powierzchnia, „strzela”Wilgotny filament – trzeba go wysuszyć

Bezpieczeństwo

Drukarka to maszyna z grzałką i silnikami.

🔥 Gorąco

Dysza ponad 200 °C, stół do 110 °C. Nie dotykamy w trakcie i zaraz po druku.

✋ Ruchome części

Nie wkładamy rąk w czasie pracy – pasy i stół potrafią przyciąć palce i włosy.

💨 Opary

ABS i ASA wydzielają nieprzyjemne opary – drukujemy w obudowie i wietrzymy.

👀 Nadzór

Pierwsza warstwa zawsze pod okiem. Długich wydruków nie zostawiamy bez opieki.

ZADANIE

Wybierz model.
Potnij. Policz.

  1. Znajdź model na Printables lub MakerWorld (do ~2 h druku).
  2. Wczytaj go do Orki, ułóż i potnij z profilem 0.20mm Standard.
  3. Zapisz: czas druku i gramy filamentu.
  4. Zmień jedno ustawienie (warstwa, wypełnienie, ściany) – co się stało z czasem?
← → / spacja · F – pełny ekran